ΟΙ ΟΘΩΜΑΝΟΙ ΠΡΟ ΤΩΝ ΠΥΛΩΝ ΤΗΣ ΛΑΜΙΑΣ (ΠΕΜΠΤΗ 7 ΜΑΪΟΥ 1897)

Το απόγευμα του Σαββάτου του Λαζάρου 4 Απριλίου 1897 (οι ημερομηνίες αναφέρονται με το ισχύον τότε Ιουλιανό ημερολόγιο), ο Οθωμανός αρχιστράτηγος (müşir)[1] Ετέμ Πασάς (τουρκ. Edhem Paşa) (Εικ.1) με 62.000 πεζούς, 1.300 ιππείς και 204 πυροβόλα, στρατό επαρκώς γυμνασμένο και εξοπλισμένο με σύγχρονα όπλα (ολοκαίνουργα πυροβόλα μεγαλυτέρου βεληνεκούς έναντι των ελληνικών και επαναληπτικά τουφέκια Μauzer γερμανικής κατασκευής των 9,5 και 7,65 χιλιοστών), επιτέθηκε εναντίον της Ελλάδας στα σύνορα της Θεσσαλίας. Τον συνόδευε ο επικεφαλής των Γερμανών συμβούλων του Φον ντερ Γκόλτς Πασάς. Ο ελληνικός στρατός αποτελούνταν από 42.000 πεζούς, 600 ιππείς και 96 πυροβόλα. Στρατολογήθηκε βιαστικά, ανοργάνωτα και ήταν αγύμναστος. Ο οπλισμός του σχεδόν πρωτόγονος. Διέθετε παλαιά πυροβόλα και απαρχαιωμένα οπισθογεμή τουφέκια Gras M 1874, τους γκράδες, όπως τα αποκαλούσε ο λαός[2].

Οι πρώτες επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν στα στενά της Μελούνας. Ο αγώνας ήταν άνισος εξαιτίας της αριθμητικής και ποιοτικής σε οπλισμό υπεροχής του οθωμανικού στρατού. Κατελήφθησαν η Λάρισα, ο Βόλος, το Βελεστίνο και τα Φάρσαλα. Στο Βελεστίνο οργανώθηκε υποτυπώδης άμυνα από τον συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Σμολένσκι. Στις 4 Μαΐου στη μάχη του Δομοκού παρά τον ηρωϊκό αγώνα των Γαριβαλδινών εθελοντών (Ιταλών φιλελλήνων), η επικράτηση των Οθωμανών ήταν πλήρης (Εικ.2,3,4). Στις 5 Μαΐου ακολούθησε οπισθοχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων μέσω Δερβέν Φούρκας (σημερινό Καλαμάκι) στις υπώρειες της Όθρυος (Εικ.5).

Το πρωΐ της 7ης Μαΐου η εμπροσθοφυλακή του Ετέμ Πασά, συνοδευομένη από ατάκτους λαφυραγωγούς (Εικ.6), έφθασε στα αντερείσματα της Παλιοκούλιας, Καμηλόβρυσης και Ταράτσας έξω από τη Λαμία (Εικ.7,8). Οι Έλληνες θα προσπαθήσουν να οργανώσουν πρόχειρη αντίσταση στις Θερμοπύλες και στα Δύο Βουνά (Εικ.9). Ασθενής οπισθοφυλακή τριών ευζωνικών ταγμάτων κάλυπτε την υποχώρηση. Το χωριό Μπεκή (σήμερα Σταυρός) υπεράσπιζε το 2ο Τάγμα Ευζώνων της 1ης Μεραρχίας. Τοποθετήθηκε στις τοποθεσίες Βλησίδια, Πυργάκια και μέχρι τον Αϊ-Λιά Μπεκής «ίνα μη ο εχθρός υπερφαλαγγίση και κυκλώση τα εν Λεκάνη της Ταράτσης υπάρχοντα δια την άμυναν στρατεύματα...8-5-1897»[3]. Τα τάγματα αυτά μειωμένα σε δύναμη, σχηματίσθηκαν κατά προτίμηση από Ρουμελιώτες αξιωματικούς και ευζώνους[4] με τη συμμετοχή εθελοντών και από άλλες περιοχές (Εικ.10). Ανάμεσά τους, σε ηλικία 28 ετών, πολέμησε και ο αξιωματικός Κωνσταντίνος Αθ. Γκέκας (1869-1914 ή 1918), θείος της μητέρας μου[5].

Οι ελληνικές δυνάμεις οργανώθηκαν πρόχειρα και συγκρούσθηκαν με τις προφυλακές των Οθωμανών. Προσπάθησαν να ανακόψουν την προέλαση του οθωμανικού στρατού, που προσέβλεπε στην κατάληψη της Λαμίας. Το μνημείο στην Καμηλόβρυση με τα ονόματα των πεσόντων (1 αξιωματικός, 4 υπαξιωματικοί και 15 οπλίτες) φανερώνουν την απέλπιδα αυτή προσπάθεια (Εικ.11,12). Η πτώση της Λαμίας ήταν αναμενομένη. Οι Λαμιώτες και οι κάτοικοι των γύρω χωριών, εγκαταλείπουν τα σπίτια τους (Εικ.13,14). Καταφεύγουν πρόσφυγες, άλλοι στις πλαγιές και χαράδρες του Καλλιδρόμου και άλλοι δυτικότερα στα ορεινά της Οίτης.

Την εμπειρία αυτή έζησε σε ηλικία 10 ετών η γιαγιά μου Δημητρούλα Δ. Γκέκα, το γένος Παπαθανασίου (1887-1980) . Από το Κόμμα, το χωριό καταγωγής της, ένα χιλιόμετρο νότια της Λαμίας, οι κάτοικοι έφευγαν πανικόβλητοι. Ο πατέρας της βιαστικά ανέβασε τα παιδιά του στα άλογα, μεταξύ αυτών και τη Δημητρούλα, για να φύγουν κι αυτοί. Θα πήγαιναν σε συγγενείς τους σε ορεινό χωριό της Οίτης για να γλυτώσουν από τους Οθωμανούς. Μεταφέρω αυτολεξεί τη διήγησή της κατά τα μέσα της δεκαετίας του 1970: «όπους κόλαγαμι στα β’νά, σιρνάμινα τα ζα, ιμένα μ’έβαλαν καβάλα. Ίγλιπαμι απουπάν απ’ τη Λαμία τα ξίφια απ’ τσ’ τούρκι, απ’ γυαλουκόπαγαν στουν ήλιου». Δηλαδή «καθώς ανεβαίναμε στα βουνά σέρνοντας τα ζώα (άλογα ή μουλάρια) από το καπίστρι, εμένα με είχαν βάλει καβάλα. Βλέπαμε πάνω από τη Λαμία τα ξίφη των Tούρκων, που γυάλιζαν έντονα στον ήλιο».

Μπρος στη σαρωτική αυτή επέλαση των οθωμανικών στρατευμάτων δημιουργήθηκαν κύματα προσφύγων από τη Θεσσαλία προς τη Στερεά Ελλάδα, ειδικότερα προς την Φθιώτιδα (Εικ.16). Μετά τη λήξη των εχθροπραξιών κάποιοι πρόσφυγες, λόγω της οθωμανικής κατοχής της Θεσσαλία για ένα έτος, εγκαταστάθηκαν μόνιμα στη Φθιώτιδα.

Το γεγονός της μόνιμης εγκατάστασης τεκμηριώνεται ως εξής:

α) από σημερινά επώνυμα κατοίκων της περιοχής της Φθιώτιδας (π.χ. το επώνυμο Αρμυριώτης υποδεικνύει τόπο καταγωγής τον Αλμυρό Μαγνησίας),

β) από προφορική μαρτυρία της αδελφής του πατέρα μου Δέσποινας Δ. Αλεξοπούλου (1914-1992)  όπως την άκουσε από τη μητέρα της Ευφροσύνη Ευαγγ. Αλεξοπούλου, το γένος Κασσιαρά, (1875-1955). Συγκεκριμένα μου διηγήθηκε τα εξής: «η γιαγιά της (δηλαδή προγιαγιά μου) κατοικούσε στην περιοχή του Βελεστίνου, άγνωστο σε πιο χωριό. Το 1897 οι κάτοικοι της περιοχής έφευγαν πρόσφυγες γιατί θα ερχόταν οι Τούρκοι. Τότε αυτή πήρε έναν τρουβά, έβαλε μέσα σπόρους σιταριού και έφυγε. Από την περιοχή του Βελεστίνου περπατώντας συνεχώς και με τον τρουβά στον ώμο έφτασε στο Τσερνοβίτι, όπου και εγκαταστάθηκε. Τους σπόρους του σιταριού τους κουβαλούσε όχι για τροφή, αλλά για να σπείρει σιτάρι στο μέρος, όπου θα έμενε. Ήθελε να μη χάσει το σπόρο» (Εικ.18).

Πρέπει να σημειωθεί ότι το Τσερνοβίτι εκκενώθηκε. Οι κάτοικοί του εγκαταλείποντας τα σπίτια και τα σπαρτά, πέρασαν με τα κοπάδια τους απέναντι στη νότια Φθιώτιδα, εξαιτίας της επέλασης των Οθωμανών. Μετά από 20 ημέρες επέστρεψαν, αφού συνήφθη ανακωχή, και τα βρήκαν όλα όπως τα είχαν αφήσει[6]. Όπως είναι γνωστό, με τη μεσολάβηση του Τσάρου της Ρωσίας Νικολάου Β΄ συγγενή από τη μητέρα του με τον βασιλιά Γεώργιο Β΄ της Ελλάδας, ο Σουλτάνος Abdul HamitII δέχτηκε ανακωχή.

Πριν γίνει όμως γίνει γνωστή η συμφωνία, πραγματοποιήθηκε μια πράξη που έσωσε τη Λαμία: μία άμαξα με λευκή σημαία πέρασε μέσα από τις οθωμανικές γραμμές. Κάτω από πυκνούς πυροβολισμούς έφτασε στο στρατηγείο του Οθωμανού αρχηγού της εμπροσθοφυλακής Σεϊφουλάχ Πασά (τουρκ. Seifullah Pascha) (Εικ.19). Μετέφερε το Νομάρχη Φθιωτιδοφωκίδος Κωνσταντίνο Έσλιν (Εικ.20) συνοδευόμενο από το λοχαγό Γεώργιο Χατζηανέστη (μετέπειτα τραγικό αρχιστράτηγο της Μικρασιατικής Εκστρατείας, εκτελεσθέντα στο Γουδί το 1922) και τον Στυλιδιώτη υπαξιωματικό Γ. Παπαμιχαήλ. Έδειξε ανεπίσημο τηλεγράφημα για ανακωχή διασπείροντας τη φήμη ότι έληξε ο πόλεμος. Αυτό επέφερε την ύφεση των στρατιωτικών κινήσεων. Πραγματικά λίγες ώρες αργότερα αναγγέλθηκε η σύναψη ανακωχής. Έτσι η κίνηση του Κωνσταντίνου Έσλιν πρόλαβε τη διαρπαγή της Λαμίας.

Nα σημειωθεί εδώ ότι ο Σουλτάνος Abdul Hamit II για διαπραγματευτικούς λόγους, προβλέποντας την ανακωχή, είχε δώσει εντολή στο αρχιστράτηγο Ετέμ Πασά να καταλάβει όσο το δυνατόν περισσότερα εδάφη νότια των παλαιών συνόρων του 1831, τα οποία βρισκόταν επί της Όθρυος (Εικ.21). Μεταξύ αυτών περιλαμβανόταν και η παραμεθόρια πόλη της Λαμίας, όπου πριν το 1881 λειτουργούσε Προξενείο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ-ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ

[1] Οι βαθμοί εξέλιξης στον οθωμανικό στρατό το 1908 ήταν οι εξής:

Onbaşi=δεκανέας

Çavuş=λοχίας.

Başçavuş=επιλοχίας.

Μülâzim-i sani=ανθυπολοχαγός.

Μülâzim-i evvel=υπολοχαγός.

Yüzbaşi=λοχαγός.

Kolağasii=κόλαγασι (ο βαθμός καταργήθηκε το 1911).

Müşir=αρχιστράτηγος.

[2] Τo μεγαλύτερο μέρος των τουφεκιών Gras κατασκευαζόταν από την αυστριακή εταιρία Steyr. Ήταν οπισθογεμές όπλο με μηχανισμό κινητού ουραίου μεγάλου μήκους (1,30 μ). Το διαμέτρημά του ήταν 11 χιλιοστά και το βάρος 4,2 κιλά. Η τροφοδοσία του γινόταν με ένα μεταλλικό φυσίγγιο τη φορά. Στη δεξιά πλευρά της κάνης του προσαρμοζόταν μια μακριά ξιφολόγχη μήκους 45 εκατοστών. Για την εποχή που αγοράσθηκε, ήταν ένα από τα καλύτερα τουφέκια στον κόσμο. Η ποιότητά του φαίνεται από το ότι παρέμεινε σε χρήση στον ελληνικό στρατό μέχρι το 1941.

[3] Έκθεσις διοικητού 1ης Μεραρχίας υποστρατήγου Νικολάου Μακρή.

[4] Ανάμεσα στους Ρουμελιώτες ευζώνους πολέμησαν και δύο θείοι του παππού μου Δημητρίου Αθ. Γκέκα (πατέρας της μητέρας μου), οι οποίοι υπηρετούσαν μόνιμα στο 4ο Τάγμα Ευζώνων Υπάτης. Είναι ο Ανδρέας (Ανδρίτσος) Κ. Γκέκας 52 ετών τότε και ο Σπύρος (Μπίλιος) Κ. Γκέκας 45 ετών. Εκτενέστερη αναφορά γι’ αυτούς υπάρχει στην ανάρτηση: Το ευζωνικόκατά τα τέλη του 19ου αιώνα.

[5] Στη Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια, Λεξικόν, Τόμος 2, Αθήναι 1930, σελίδα 516, αναγράφεται: «Γκέκας Κωνσταντίνος του Αθανασίου, Λοχαγός Πεζικού. Εγεννήθη εις Μπεκί Λαμίας το 1869. Μετείχε της εκστρατείας 1897, 1912-13 και 1917-18. Απεβίωσε την 14 Μαΐου 1918».

Στο δίτομο έργο του Υπουργείου Στρατιωτικών, Αγώνες και Νεκροί 1830-1930, Τόμος πρώτος 1830-1919, Εν Αθήναις 1930, σελίδα 172, αναγράφεται: «Γκέκας Κωνσταντίνος του Αθανασίου Λοχαγός, γεννηθείς εις Μπεκί Φθιώτιδος, απεβίωσε 1915 Μαΐου 14 εις Καρδίτσαν».

Από την οικογενειακή παράδοση γνωρίζω ότι ο Κωνσταντίνος Αθ. Γκέκας ήταν σαλπιγκτής. Σε μάχη με τους Οθωμανούς, σώμα με σώμα, (το 1897 ή το 1912) ένας Οθωμανός στρατιώτης (ελληνόφωνος) κραυγάζοντας «Άλλαχ, Άλλαχ θα σου πάρω την κεφάλα» όρμησε με το ξίφος εναντίον του. Ο Κώστας όμως πιο γρήγορος τον κάρφωσε με το δικό του ξίφος. Σε άλλη μάχη μία σφαίρα διαπέρασε την σάλπιγγα και δεν μπορούσε να σαλπίσει. Οι συμπολεμιστές ρώτησαν «τι είναι Γκέκα, τι έγινε;». Αυτός απάντησε «τίποτα παιδιά, προχωρείτε, προχωρείτε», δηλαδή επαναλάμβανε το σύνθημα της άχρηστης πλέον σάλπιγγας, φωνάζοντας με το στόμα! Ήταν σφόδρα αντιβενιζελικός, όπως η πλειοψηφία των κατοίκων της «Παλαιάς Ελλάδος». Σε συζητήσεις με τον αδελφό του Δημήτριο (παππούς μου) καταφέρονταν με σφοδρότητα εναντίον του Ελευθερίου Βενιζέλου. Τραυματίσθηκε σε μάχη, άγνωστο σε ποιά. Τραυματίας πλέον εγκαταστάθηκε στην Καρδίτσα μαζί με τη σύζυγό του, η οποία καταγόταν από το χωριό Μεξιάτες Φθιώτιδας. Η πληγή του δεν έκλεινε και δημιούργησε συρίγγιο. Απεβίωσε στην Καρδίτσα. Οι επίσημες πηγές διαφωνούν για το έτος θανάτου (1914 ή 1918).

Η έρευνά μας συνεχίζεται…..

[6] Μαρτυρία Αλέξανδρου Δ. Αλεξόπουλου, γιού της Δέσποινας Δ. Αλεξοπούλου, όπως την άκουσε από τη γιαγιά του Ευφροσύνη Ευαγγ. Αλεξοπούλου.

 

ΕΙΚΟΝΕΣ

Εικ.1: Ο Οθωμανός αρχιστράτηγος Ετέμ Πασάς. (ΠΗΓΗ: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Edhem_Pasha.jpg.).

Εικ.2: Ανάκτορο του Ντολμάμπαχτσε (τουρκ. Dolmabahçe Sarayı) στην Κωνσταντινούπολη: οθωμανικό πεζικό επιτίθεται κατά τη Μάχη του Δομοκού. Πίνακας του Φάουστο Ζονάρο. (ΠΗΓΗ: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/D%C3%B6meke_Harbi_Zonaro.jpg.).

Εικ.3: Καταυλισμός του Οθωμανικού στρατού στο Δομοκό. Στο κάτω μέρος της εικόνας αναγράφεται σε οθωμανική γραφή και στα γαλλικά: «La remise des sabres d’ honneur offerts par S.M.Sultan aux commanadants de l’ Armee Ottomane, d’ après une phote a Domokos», δηλαδή «Η παράδοση των ξιφών για την προσφορά τιμών προς την Α.Μ. το Σουλτάνο από τμήματα του οθωμανικού στρατού μετά από φωτογράφιση στο Δομοκό (ελεύθερη μετάφραση)». (ΠΗΓΗ: Η φωτογραφία προέρχεται από τη σελίδα κοινωνικής δικτύωσης facebook (Ottoman History Picture Archives), φωτογραφία: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=608682725830719&set=a.336752813023713.84167.253530681345927&type=1&theater).

Εικ.4: Οι νικητές της μάχης του Δομοκού. Απεικονίζονται Οθωμανοί αξιωματικοί του 2^ου Τάγματος Ερελί που μπήκαν πρώτοι στο Δομοκό. Από αριστερά προς τα δεξιά:Suleiman Effendi, Nedjid Bey και ο Συνταγματάρχης Gamil Bey. (ΠΗΓΗ: http://www3.ascsa.edu.gr/DesktopModules/GennadiosSearch/Gennadios_more.aspx?object_id=1515&lang=el-GR.).

Εικ.5:Συμπλοκές στην Όθρυ. Διακρίνονται Οθωμανοί στρατιώτες. (ΠΗΓΗ: Ευαγγελοπούλου-Τσελή Α., Η μάχη του Δομοκού 1897. Η τελευταία νικηφόρος μάχη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σύμφωνα με τη γνώμη των Τούρκων, σελίδες 777-792. Πρακτικά 4^ου Συνεδρίου Φθιωτικής Ιστορίας (Ιστορία-Αρχαιολογία-Λαογραφία). 9, 10 και 11 Νοεμβρίου 2007, Λαμία 2010).

Εικ.6: Χαρακτηριστικοί τύποι Οθωμανών στρατιωτικών και ατάκτων.

Aπό επάνω αριστερά προς τα δεξιά: Suleiman Hadji Mahmut, A Turkish cavalryman, Joan Karamanos, Darwish Mehemet.

Από κάτω αριστερά προς τα δεξιά: Seifullah Pascha (βλέπε και Εικ.19), A standard-bearer of the Turkish irregulars, Hassan Tahan Pascha. (ΠΗΓΗ: http://www3.ascsa.edu.gr/DesktopModules/GennadiosSearch/Gennadios_more.aspx?object_id=1512&lang=el-GR.).

Εικ.7: Οθωμανική στρατιωτική κατασκήνωση έξω από τη Λαμία. (ΠΗΓΗ: http://www3.ascsa.edu.gr/DesktopModules/GennadiosSearch/Gennadios_more.aspx?object_id=1779&lang=el-GR.).

Εικ.8: Οθωμανική στρατιωτική κατασκήνωση έξω από τη Λαμία. Ο κόλπος που φαίνεται είναι ο Μαλιακός. (ΠΗΓΗ: http://www3.ascsa.edu.gr/DesktopModules/GennadiosSearch/Gennadios_more.aspx?object_id=1497&lang=el-GR.).

Εικ.9: Θερμοπύλες: ύστατη γραμμή άμυνας περιμένοντας τον οθωμανικό στρατό. (ΠΗΓΗ: Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Ημερολόγιο 2010: Το μαύρο ’97, Θεσσαλονίκη 2009).

Εικ.10: Εύζωνας της εποχής. Στο κάτω μέρος αναγράφεται:

«Στο 1897 Παναγιώτης Αποστολόπουλος ή Πετρονότης εκ Τριπόλεως που εβάσταξε μαζί με 50 ευζώνους τον τουρκικόν στρατόν στην ΤΑΡΑΤΣΑ και δεν άφησε αυτόν να μπή στην ΛΑΜΙΑ να την μαγαρίση και να με μακαρίζεται». (ΠΗΓΗ: ΝίκοςΤαξ.Δαβανέλος, ΛΑΜΙΑ η ρεκλάμα (1850-1967), Αθήνα 1999, σελίδα 54).

Εικ.11:Το μνημείο της Καμηλόβρυσης. (ΠΗΓΗ: Φωτογραφικό αρχείο Σωτήρη Γ. Αλεξόπουλου).

Εικ.12: Τα ονόματα των πεσόντων στην Καμηλόβρυση. (ΠΗΓΗ: Φωτογραφικό αρχείο Σωτήρη Γ. Αλεξόπουλου).

Εικ.13: ‘And, again, the Army of Desolation’, δηλαδή «Και πάλι ο στρατός της απόγνωσης»: πρόσφυγες με τα ζώα τους διέρχονται από την Πλατεία Πάρκου. Το κτίριο πίσω στεγάζει το «ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΝ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ». Στη θέση του σήμερα υπάρχει η Εθνική Τράπεζα. (ΠΗΓΗ: Palmer Fr., Going to war in Greece, New York 1897, εκδόσεις R.H.Rusell).

Εικ.14: ‘The remnants of the cavalry’, δηλαδή «Τα υπολείμματα του ιππικού»: οπισθοχωρούντες άνδρες του ιππικού διέρχονται από την Πλατεία Πάρκου. Διακρίνεται το κτίριο της Εικ.13 και στο βάθος το Κάστρο της Λαμίας. (ΠΗΓΗ: Palmer Fr., Going to war in Greece, New York 1897, εκδόσεις R.H.Rusell).

Εικ.16: Πλήθη προσφύγων εγκαταλείπουν τη Θεσσαλία. (ΠΗΓΗ: Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Ημερολόγιο 2010: Το μαύρο ’97, Θεσσαλονίκη 2009).

Εικ.18: Η φωτογραφία ελήφθη από λόφο που βρίσκεται στο Βελεστίνο. Στο βάθος η οροσειρά της Όθρυος. Το Τσερνοβίτι βρίσκεται στην πίσω πλευρά της οροσειράς. Η θέση του προσδιορίσθηκε για τον υπολογισμό της απόστασης από το Βελεστίνο. (ΠΗΓΗ: Φωτογραφικό αρχείο Σωτήρη Γ. Αλεξόπουλου).

Εικ.19: Σεϊφουλάχ Πασάς: ο Οθωμανός αρχηγός της εμπροσθοφυλακής στην Καμηλόβρυση και Ταράτσα. Ο Σεϊφουλάχ Πασάς, κιρκάσιος στην καταγωγή, είχε το βαθμό του συνταγματάρχη. Εκπαιδεύτηκε στη στρατιωτική σχολή της Κωνσταντινούπολης. Tο 1884 υπήρξε βοηθός στη διδασκαλία της υπηρεσίας του επιτελείου. Υπήρξε για ένα διάστημα πρόξενος στη Λάρισα και το Βόλο. (ΠΗΓΗ: Ευαγγελοπούλου-Τσελή Α., Η μάχη του Δομοκού 1897. Η τελευταία νικηφόρος μάχη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σύμφωνα με τη γνώμη των Τούρκων, σελίδες 777-792. Πρακτικά του 4^ου Συνεδρίου Φθιωτικής ιστορίας (Ιστορία-Αρχαιολογία-Λαογραφία). 9, 10 και 11 Νοεμβρίου 2007, Λαμία 2010).

Εικ.20: Κωνσταντίνος Έσλιν ή Konstantin von Hößlin (1844-1920). Νομικός και πολιτικός βαυαρικής καταγωγής. Διετέλεσε νομάρχης Φθιωτιδιφωκίδος το 1897. Με τη θαρραλέα ενέργειά του έσωσε τη Λαμία από την καταστροφή. (ΠΗΓΗ: http://www.hellenica.de/Griechenland/NeuGes/Bio/GR/KonstantinosEsslin.html).

Εικ.21: Χάρτης με τις θέσεις των αντιπάλων στρατευμάτων κατά τη σύναψη της ανακωχής στις 7 Μαΐου (ΠΗΓΗ: Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Ημερολόγιο 2010: Το μαύρο ’97, Θεσσαλονίκη 2009).

ΠΗΓΗ   http://sotosalexopoulos.blogspot.gr

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΥΠΟΒΡΥΧΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

Iωάννης Σ. Θεοδωράτος

Δημοσιογράφος – Αμυντικός Αναλυτής

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό « Στρατιωτική Ισορροπία

και Γεωπολιτική» τεύχος 21, Νοέμβριος 2011, Αιγίς Εκδοτική.

Υ/Β Type 209 "ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ" (S117). ΦΩΤΟ: Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου

Κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας στα βάθη της Ανατολικής Μεσογείου εκτείνεται το σκοτεινό και σιωπηλό πεδίο στο οποίο θα δράσουν τα υποβρύχια Ελλάδας, Τουρκίας και Ισραήλ, όταν έλθει η «ώρα 0» και αφού λάβουν συγκεκριμένες διαταγές, οι οποίες θα ανοίξουν τον ασκό του Αιόλου. Οι επιχειρήσεις υποβρυχίων αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς από την επιτυχία τους θα εξαρτηθεί ή ακόμη και θα κριθεί το πέρας μιας αεροναυτικής σύγκρουσης, η οποία θα εξελιχθεί πέριξ των ζωτικής σημασίας εξεδρών άντλησης ενεργειακών πόρων. Αξίζει να επισημανθεί ότι και οι τρεις εμπλεκόμενες χώρες διαθέτουν υποβρύχια διαφόρων τύπων με ένα κοινό χαρακτηριστικό: όλα αποτελούν προϊόντα γερμανικής σχεδίασης και συγκεκριμένα των Ναυπηγείων HDW του Κιέλου. Επειδή το επίκεντρο της κρίσης, καθώς και της όποιας ενδεχόμενης σύγκρουσης θα είναι η εξέδρα-ες ερευνών/άντλησης ενεργειακών πόρων, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η παράμετρος του ανορθοδόξου πολέμου και συγκεκριμένα των ειδικών επιχειρήσεων. Υπό αυτό το πρίσμα αξίζει να εξετασθούν οι παρούσες επιχειρησιακές δυνατότητες των υποβρυχίων των τριών ναυτικών δυνάμεων (Ελλάς, Ισραήλ, Τουρκία), οι οποίες θα καθορίσουν το εάν και κατά πόσο είναι εφικτή η υλοποίησή τους, είτε αποτελούν αποτέλεσμα επιθετικής ή αμυντικής σχεδίασης. Ωστόσο σε αυτόν τον αθόρυβο αγώνα για προώθηση των εθνικών συμφερόντων των κρατών δρώντων στην περιοχή, θα μετέχουν επίσης σε ρόλο «ουδέτερου-παρατηρητή» (;) και υποβρύχια άλλων χωρών που έχουν εκφράσει ήδη το έντονο ενδιαφέρον τους για τις εξελίξεις…  

Περισσότερο από ποτέ τα χαρακτηριστικά μιας μελλοντικής κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο θα ταιριάζουν με την εκτέλεση αεροναυτικών και ειδικότερα υποθαλάσσιων επιχειρήσεων. Γύρω από τη «Ζώνη Χ», η οποία θα είναι το οικόπεδο 12 νοτίως της Κύπρου με την εξέδρα ερευνών, ή στο προσεχές μέλλον μια εξέδρα γεώτρησης (ή περισσότερες από μια) εντός της κυπριακής ΑΟΖ, θα στηθεί ένα «πολεμικό παίγνιο» στο οποίο πρωταγωνιστικό ρόλο θα έχει το Ναυτικό με αιχμή τον στόλο των υποβρυχίων των της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ισραήλ. Ένα από τα πλέον επίφοβα και παράλληλα δημοφιλή σχέδια, που συγκεντρώνουν σοβαρές πιθανότητας εφαρμογής, είναι αυτά που σχετίζονται με τον ανορθόδοξο πόλεμο και ιδιαίτερα με την εκτέλεση ειδικών επιχειρήσεων. Όπως θα αναλύσουμε στη συνέχεια, η επιλογή μιας τέτοιας ενέργειας εκπληρώνει όχι μόνο στρατιωτικούς αλλά κυρίως πολιτικούς σχεδιασμούς και συνεπώς προβάλλει από μόνη της ως αρκετά πιθανή, καθώς από την επιτυχία της απορρέουν σειρά πλεονεκτημάτων σε επίπεδο διαπραγμάτευσης.

Το Πολεμικό Ναυτικό (ΠΝ) αποτελεί έναν από τους τρεις δρώντες στην όλη σχεδίαση, καθώς διαθέτει έναν αξιόλογο αριθμό υποβρυχίων συν το νεότευκτο Type 214. Σήμερα – παρά τα υφιστάμενα προβλήματα – η Διοίκηση Υποβρυχίων μπορεί να παρατάξει επτά σκάφη, τρία Type 209/1100 τύπου «Γλαύκος», τρία Type 209/120 τύπου «Ποσειδών» και ένα Type 214. Τα υποβρύχια Τype 209/1100 τύπου «Γλαύκος» είχαν υποστεί πρόγραμμα εκσυγχρονισμού και επιχειρησιακής αναβάθμισης που την περίοδο 1991-2000. Στο πλαίσιο του «Neptune I» ξεκίνησαν στο Κίελο του 1991 οι εργασίες στο υποβρύχιο «Τρίτων» (S112) οι οποίες ολοκληρώθηκαν δύο χρόνια και το υποβρύχιο εντάχθηκε ξανά στη δύναμη του Στόλου. Μεταξύ των σημαντικών αλλαγών περιλαμβάνεται η αλλαγή στου Συστήματος Διεύθυνσης Βολής Τορπιλών (ΣΔΒΤ). Με το νέο σύστημα «Κανάρης» το σκάφος μπορεί να βάλλει και βλήματα UGM-84 Sub Harpoon. Τα υποβρύχια διαθέτουν επίσης νέο Sonar ενεργητικής/παθητικής έρευνας και επίθεσης μεσαίων συχνοτήτων. Προστέθηκε συσκευή παθητικής μέτρησης απόστασης, καθώς και Sonar πλευρικής διάταξης, χαμηλών συχνοτήτων. Επίσης φέρουν νέο ραντάρ και συσκευές ηλεκτρονικών αντιμέτρων. Το ΠΝ απώλεσε στις 9 Ιουνίου 2011 το υποβρύχιο Type 209/110 «Γλαύκος» (S110) το οποίο παροπλίστηκε λόγω της εισόδου σε υπηρεσία του νεότευκτου Type 214 «Παπανικολής» (S120). Ωστόσο ο πραγματικός λόγος ήταν η αδυναμία αντικατάσταση των συσσωρευτών του σκάφους και η έλλειψη ανταλλακτικών, απόρροια των σημαντικών περικοπών που οδήγησε σε κάθετη μείωση δαπανών τον λειτουργικό προϋπολογισμό του ΠΝ. Κατά συνέπεια το όπλο απέμεινε με μόλις επτά υποβρύχια, καθώς το Type 209/1200 «Ωκεανός» (S118) κλάσης «Ποσειδών» που έχει εκσυγχρονιστεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Poseidon ΙΙ» δεν έχει παραληφθεί από το ΓΕΝ και είναι άγνωστο το πότε θα ολοκληρωθούν οι δοκιμές του. Ένα βασικό επιχειρησιακό ζήτημα που θα έπρεπε να έχει επιλυθεί από καιρό αφορά την προμήθεια νέων τορπιλών βαρέως τύπου, οι οποίες θα εξόπλιζαν όχι μόνο τα Type 214, αλλά και τα υπόλοιπα σκάφη. Αυτό είναι και το μοναδικό πλεονέκτημα από πλευράς όπλων που διαθέτει το Τουρκικό Ναυτικό.

Το υποβρύχιο "Νηρεύς S111"

Στον τομέα της μεταφοράς βατραχανθρώπων/ομάδας ειδικών επιχειρήσεων, πρέπει να τονιστεί ότι όλα τα Type 209/1100 και 1200 (αλλά και πιθανότατα τα Type 209/1400), μπορούν να υποστηρίξουν με περιορισμούς την μεταφορά και αποβίβαση τέτοιας δύναμης. Συγκριτικά αναφέρουμε ότι θα πρέπει να δεσμευτεί ένας τορπιλοσωλήνας για το υλικό και να χρησιμοποιηθεί ο θάλαμος διαφυγής για την έξοδο το πολύ δύο με τριών ανδρών. Σε περίοδο επιχειρήσεων ισχύει το «ανάγκα και οι Θεοί πείθονται» οπότε κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ευρεσιτεχνίες, οι οποίες και πάλι δεν μεταβάλλουν θεαματικά τα αποτελέσματα. 

Το Ισραηλινό Ναυτικό διαθέτει την κλάση «Dolphin» η οποία περιβάλλεται με αρκετό «μυστήριο», καθώς είναι γνωστή η μυστικοπάθεια των Ισραηλινών για οτιδήποτε έχει σχέση με τα οπλικά τους συστήματα. Παραμένει ωστόσο γεγονός ότι ορισμένα στοιχεία που αφορούν βασικές δυνατότητες έχουν αποδεσμευτεί. Σήμερα το Ισραήλ διαθέτει τρία υποβρύχια (Dolphin, Leviathan, Tekuma) τα οποία φέρουν έξι τορπιλοσωλήνες των 533 χλστ και τέσσερις τορπιλοσωλήνες των 650 χλστ. Ιδιαίτερα οι τέσσερις αυτοί εκτός από την εκτόξευση πυραύλων τύπου cruise, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την μεταφορά και άφεση υποβρύχιων οχημάτων με δύτες, κατάλληλα για την εκτέλεση ειδικών αποστολών και επιχειρήσεων.

Υ/Β Type 209/1400 "GUR" ΦΩΤΟ: Turkishnavy.net

Το Τουρκικό Ναυτικό (Turk Deniz Kuvvetleri - TDK) διαθέτει σήμερα έναν ευμεγέθη στόλο αποτελούμενο από 14 υποβρύχια Type 209 σχεδίασης HDW γεγονός που το κατατάσσει στον μεγαλύτερο χρήστη γερμανικών υποβρυχίων στον κόσμο. Σήμερα οι Τούρκοι παρατάσσουν περισσότερα υποβρύχια από ότι το ΠΝ και το Ισραηλινό Ναυτικό μαζί [14 κατά 10 (7+3)]. Το TDK επέλεξε το Type 209 μετά από το ΠΝ, το οποίο στον τομέα των υποβρυχίων πάντοτε διατηρούσε την πρωτοπορία και την πρωτοβουλία των κινήσεων. Συγκεκριμένα έξι Type 209/1200 (τα οποία τέθηκαν σε υπηρεσία μεταξύ 1976 και 1989) και οκτώ Type 209/1400 (τα οποία τέθηκαν σε υπηρεσία μεταξύ 1994 και 2007) των κλάσεων «Preveze» και «Gur» συγκροτούν σήμερα την ισχυρότερη δύναμη συμβατικών υποβρυχίων στην Μεσόγειο.  

Τα Type 209 όλων των εκδόσεων που υπηρετούν σήμερα με το ΠΝ και το TDK φέρουν οκτώ τορπιλοσωλήνες των 533 χλστ και φόρτο 14 τορπιλών. Επίσης τα τουρκικά Type 209/1400 καθώς και τα τύπου Type 209/1100 και 1200 καθώς και το Type 214 μπορούν να βάλουν το βλήμα UGM-84 Sub-Harpoon. Τα ελληνικά υποβρύχια βάλλουν τορπίλες SST-4 και SUT. Tα τουρκικά Type 209/1200 (κλάση «Atilay») τις παλαιές SST4, Mk 37, Mk 23, γεγονός που τα κατάσσει υποδεέστερα των ελληνικών. Όμως οι ισορροπίες μεταβάλλονται στα οκτώ τύπου 209/1400 τα οποία μπορεί να βάλλουν τορπίλες τύπου Mk 24 Mod 2 Tigerfish και  DM2A4. Αυτό είναι πολύ σημαντικό στον σχεδιασμό καθώς η μεγαλύτερη ταχύτητα και εμβέλεια των τορπιλών, δίνει ορισμένα πλεονεκτήματα σε παραμέτρους βολής, καθώς και στην ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλίας όταν ο κυβερνήτης βρει ότι το σκάφος έχει λάβει κατάλληλη θέση επίθεσης. Στο παρόν άρθρο θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στο πως αυτά τα στοιχεία θα επιτρέψουν την εκπλήρωση μιας αποστολής μεταφοράς ομάδας ειδικών επιχειρήσεων.

Ειδικές επιχειρήσεις με τη συμμετοχή υποβρυχίων

Το επιχειρησιακό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο έχει ακόμη μια παράμετρο, η οποία κατά τη γνώμη μας θα αποκτήσει υψηλή προτεραιότητα, που αφορά τη σχεδίαση και εκτέλεση ειδικών αποστολών. Αναφερόμαστε στις ειδικές επιχειρήσεις οι οποίες θα στοχεύουν ή εναλλακτικά θα αποτρέπουν την κατάληψη της κρίσιμης εξέδρας ερευνών (μία ή περισσότερες εξέδρες), στα σημεία όπου θα πραγματοποιούνται οι σχετικές εργασίες και μεταγενέστερα γεωτρήσεις. Η σημασία αυτού του είδους αποστολών έχει επισημανθεί σε ειδικό άρθρο του περιοδικού «Στρατιωτική Ισορροπία και Γεωπολιτική» (Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων ΓΕΕΘΑ, Τεύχος 7, Σεπτέμβριος 2010), όπου γινόταν μνεία σε μια τέτοια δυνατότητα ανάληψης δράσης. Είναι σαφές λόγω της τεράστιας σημασίας που θα έχει στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής των τεσσάρων ενδιαφερομένων παράκτιων κρατών (Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρος, Ισραήλ) η προβολή ισχύος με τρόπο άμεσο και αποτελεσματικό, ότι η εξέδρα ή οι εξέδρες ερευνών/γεώτρησεις θα αποτελέσουν στόχους για τις αντίπαλες δυνάμεις. Όμως αυτού του είδους οι στόχοι εμπίπτουν στην κατηγορία των πολιτικο-στρατηγικών και επειδή δεν είναι στρατιωτικοί απαιτείται η εμπλοκή Ειδικών Δυνάμεων. Ουδείς σώφρων επιτελής θα διέτασσε την καταστροφή τους με βλήματα π.χ. αέρος-επιφανείας εκτοξευόμενα από μαχητικά, ή από ναυτικά πυροβόλα, ή κατευθυνόμενα βλήματα επιφανείας-επιφανείας. Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να προκαλέσει ανυπολόγιστη περιβαλλοντική καταστροφή, με συνέπεια την πλήρη καταδίκη του επιτιθέμενου, καθώς θα άνοιγε διάπλατα τον δρόμο για την υπονόμευση των συμφερόντων του και πιθανότατα θα οδηγούσε στη λήψη διαφόρων μέτρων εναντίον του, περιλαμβανομένων και των στρατιωτικών. Ο μόνος τρόπος εμπλοκής στρατιωτικών μονάδων σε μια τέτοια επιχείρηση διέρχεται μόνο μέσω της σχεδίασης ειδικής επιχείρησης και μάλιστα υπό διακλαδική διεύθυνση. Στο σημείο αυτό θα εξετάσουμε πως είναι δυνατή η εκτέλεσή τους καθώς ο μόνος τρόπος προσέγγισης, που συγκεντρώνει τις μεγαλύτερες πιθανότητες αφανούς διείσδυσης βαθιά μέσα στην «θερμή περιοχή», είναι μέσω υποβρυχίου. Κάθε άλλη περίπτωση, δηλαδή μεταφορά μέσω σκάφους επιφανείας (πολιτικού ή στρατιωτικού) ή αεροσκάφους (μεταφορικό ή ελικόπτερο) είναι βέβαιο ότι θα παρεμποδιστεί, καθώς θα έχει οριστεί μια ζώνη απαγόρευσης προσέγγισης για πλοία και αεροσκάφη. Επίσης θα μπορεί να επισημανθεί εγκαίρως από τα διάφορα μέσα/αισθητήρες επιτήρησης με συνέπεια την προσβολή των πλατφορμών μεταφοράς από ικανή απόσταση. Μοναδική εξαίρεση υπάρχει στην περίπτωση που ο επιτιθέμενος πραγματοποιήσει αιφνιδιαστική επιχείρηση προ της έναρξης της κρίσης και καταλάβει την εξέδρα, γεγονός που αυτόματα θα οδηγήσει στην κλιμάκωση και την πρόκληση αντιμέτρων.

Η εκτέλεση μιας ειδικής επιχείρησης κατά της εξέδρας στόχου έχει δύο όψεις: α) από την πλευρά του επιτιθέμενου και β) από την πλευρά του αμυνόμενου. Επίσης και στις δύο περιπτώσεις οφείλουμε να λαμβάνουμε υπόψη τον αιφνιδιασμό. Εμείς στην παρούσα ανάλυση δεν θα ασχοληθούμε με τις ιδιαιτερότητες μιας τέτοιας ενέργειας, παρά μόνον στον τομέα που εμπλέκονται υποβρύχια, καθώς και πόσο κρίσιμη είναι η συμμετοχή τους για τους επιτιθέμενους και τους αμυνόμενους. Το υποβρύχιο και οι δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων έχουν ένα κοινό επιχειρησιακό χαρακτηριστικό: Όταν διατάσσεται η αποστολή τους, συνιστάται αυτόματα κλιμάκωση καθώς η φύση της δεν μπορεί να είναι αμυντική παρά μόνον επιθετική. Είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό να τονισθεί ότι είναι δυνατή η χρήση μιας συγκεκριμένης μονάδας από ένα μόνον κλάδο ή και περισσότερες από τους άλλους κλάδους, ανάλογα με το πώς ο επιτελής θα σχεδιάσει την επιχείρηση. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε δύο σενάρια εμπλοκής υποβρυχίων και από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές.  

  Α) Επιθετική επιχείρηση. Σε αυτήν οι Τούρκοι αποφασίζουν να προωθήσουν ομάδα ειδικών επιχειρήσεων με σκοπό την κατάληψη μιας εξέδρας ή την εκτέλεση δολιοφθοράς επί αυτής. Λόγω της φύσης του εγχειρήματος και την απαίτηση να μη γίνει αντιληπτή η προσέγγιση του τμήματος, επιλέγεται η χρήση ομάδας βατραχανθρώπων, η οποία θα πρέπει να προωθηθεί αθόρυβα προς τον στόχο. Η Διοίκηση Νότιας Θαλάσσιας Περιοχής με έδρα τη Σμύρνη πιθανότατα θα αναλάβει την υποστήριξη της επιχείρησης, η οποία θα διευθύνεται από το Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων. Η Διοίκηση υποβρυχίων θα διαθέσει υποβρύχια, ενώ η Διοίκηση Διάσωσης και Βατραχανθρώπων το προσωπικό που θα εκτελέσει την ειδική επιχείρηση. Η επίλεκτη Διοίκηση Βατραχανθρώπων Επιθετικών Αποστολών – SAT θα είναι η αιχμή του βέλους αυτής της ριψοκίνδυνης πολιτικο-στρατιωτικής ενέργειας. Είναι βέβαιο ότι θα συμμετάσχουν επίσης μέλη της Διοίκησης Βατραχανθρώπων Αμυντικών Αποστολών – SAS και πιθανότατα αξιωματικοί και υπαξιωματικοί των Ειδικών Δυνάμεων του Στρατού που θα έχουν λάβει ειδική εκπαίδευση προκειμένου να συμμετάσχουν σε αποστολές αυτού του είδους.

Η επιχείρηση θα ξεκινήσει πιθανότατα από την έδρα της Διοίκησης Περιοχής Μεσογείου (υπάγεται στη Διοίκηση Νότιας Θαλάσσιας Περιοχής) με έδρα τη Μερσίνα και από τη ναυτική Βάση στο Ακσάζ. Για την πολύπλοκη αυτή επιχείρηση θα απαιτηθεί η συνεργασία τεσσάρων τουλάχιστον υποβρυχίων, δηλαδή του συνόλου της κλάσης «Gur» (S357, S358, S359, S360) τα οποία μπορούν να μεταφέρουν μια ομάδα της τάξης των 16 ανδρών μαζί με τα απαιτούμενα υλικά και εφόδια προς την περιοχή του στόχου. Ολόκληρη η επιχείρηση θα πρέπει να υλοποιηθεί κάτω από συνθήκες απόλυτης μυστικότητας και είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν διαφορετικά σημεία για τον απόπλου των υποβρυχίων με τους άνδρες της ειδικής επιχείρησης, προκειμένου να μη γίνει δυνατός ο έγκαιρός εντοπισμός τους. Όπως φαίνεται η χρήση τεσσάρων υποβρυχίων, ή τριών σε περίπτωση που κάτι δεν εξελιχθεί σύμφωνα με το σχέδιο, ανταποκρίνεται τουλάχιστον στο ελάχιστο των μέσων που πρέπει να εμπλακούν στη συγκεκριμένη επιχείρηση. Εννοείται ότι στην ευρύτερη περιοχή θα πλέουν τα συνήθη σκάφη επιτήρησης του TDK, χωρίς να προκαλέσουν υποψίες. Ο απόπλους των σκαφών θα πραγματοποιηθεί σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ενώ από τον σχεδιασμό θα έχει οριστεί το σημείο άφεσης των ανδρών και του υλικού τους. Σύμφωνα με το γερμανικό δόγμα που διέπει όλα τα Type 209, τα υποβρύχια πρέπει να καταδυθούν αμέσως μετά τον απόπλου από τις βάσεις τους και στη συνέχεια να παραμείνουν υπό την θάλασσα μέχρι να φθάσουν στην περιοχή του στόχου. Συνεπώς είναι βέβαιο ότι δεν θα διακινδυνεύσουν την αποστολή επιλέγοντας να αναδυθούν για να αποβιβάσουν την ομάδα ειδικών επιχειρήσεων και να εντοπιστούν από τα πανταχού παρόντα επιτηρούντα «όμματα» των Ισραηλινών. Η άφεση των βατραχανθρώπων (όλοι θα φέρουν εξοπλισμό κατάδυσης) θα γίνει βάσει χρονομέτρου και σιγής ασυρμάτου, σε προσδιορισμένο στίγμα και με δεδομένο ότι όλα τα σκάφη θα έχουν φθάσει στο σημείο συνάντησης υποβρυχίως στην προκαθορισμένη ώρα. Λογικά το σχέδιο θα πρέπει να έχει και μια δικλείδα ασφαλείας – απόρριψης εάν μετά την άφιξη διαπιστωθεί ότι κάποιο, ή κάποια σκάφη δεν έχουν εκπληρώσει την αποστολή τους. Δηλαδή εάν για τεχνικούς (βλάβη) ή λόγω απώλειας των μέρους ή του συνόλου των υποβρυχίων, η δύναμη των βατραχανθρώπων που θα απομείνει δεν θα επαρκεί για την επιτυχή εκτέλεση της αποστολής, αυτή θα ακυρωθεί.

Τα τέσσερα υποβρύχια θα έχουν να εκτελέσουν ένα προδιαγεγραμμένο δρομολόγιο προς την «Ζώνη Χ», με κυριότερο μέλημα την αποφυγή εντοπισμού τους από τους αισθητήρες του αντιπάλου. Στο σημείο αυτό αρχίζει το ουσιαστικό πρόβλημα για τους επιτιθέμενους, καθώς οι Ισραηλινοί διαθέτουν δορυφόρους επιτήρησης, οι οποίοι σε αρχική φάση θα εντοπίσουν και θα ενημερώσουν τα αρμόδια επιτελεία για τον απόπλου των υποβρυχίων. Άρα σε καμία περίπτωση δεν θα υποστούν τακτικό αιφνιδιασμό και φυσικά στρατηγικό. Τα τέσσερα υποβρύχια θα καταδυθούν ξεκινώντας το παιγνίδι με τη γάτα και το ποντίκι, όπου ναι μεν θα έχει προσδιορισθεί το σημείο κατάδυσης, αλλά δεν θα είναι γνωστό αν μεταφέρουν ειδικές δυνάμεις, ή ποια είναι η αποστολή τους. Σε αυτό το στάδιο η πρωτοβουλία των κινήσεων ξαναπερνά στους Τούρκους και συγκεκριμένα στους κυβερνήτες των υποβρυχίων, οι οποίοι επωμίζονται 100% την ευθύνη για την επιτυχία ή όχι της επιχείρησης.

Υ/Β Κλάσεως DOLFIN του Ισραηλινού Ναυτικού. ΦΩΤΟ: Wikipedia

Οι Ισραηλινοί μαζί με τους Ελλαδίτες/Κύπριους επιτελείς θα αρχίσουν να σκέφτονται τις πιθανές κινήσεις των υποβρυχίων, ενώ η αντιμετώπιση θα ήταν αποτελεσματικότερη εάν είχε δημιουργηθεί από τον καιρό της ειρήνης ένα είδους μικτού επιτελείου, ή εναλλακτικά η τοποθέτηση αξιωματικών συνδέσμων σε Ελλάδα και Ισραήλ. Σε κάθε περίπτωση η συνεργασία θα έχει ένα επίπεδο αμοιβαιότητας στην ανταλλαγή πληροφοριών, καθώς η γεωγραφία δίνει το πλεονέκτημα στην Ελλάδα να ελέγχει τους πλόες των σκαφών εντός του Θεάτρου Επιχειρήσεων Αιγαίου. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι ο ταυτόχρονος απόπλους τεσσάρων υποβρυχίων από το Ακσάζ ή από την Μερσίνα και το Ακσάζ αποτελεί τον μόνο τρόπο μερικού απεγκλωβισμού των σκαφών από την περιοχή του Αιγαίου. Εάν το σχέδιο προβλέπει ότι τα υποβρύχια θα πρέπει να ξεκινήσουν και από άλλα λιμάνια (π.χ. Σμύρνη, Κων/πολη), τότε αναγκαστικά θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μαζικός απόπλους του συνόλου της δύναμης των 14 σκαφών, μια ενέργεια που από μόνη της δημιουργεί συναγερμό, εξέλιξη που δεν ευνοεί τον αιφνιδιαστικό χαρακτήρα της ειδικής αυτής επιχείρησης, επιτρέποντας την άμεση εμπλοκή αντίστοιχα των δυνάμεων του αντιπάλου. Όμως ακόμη και αν συμβεί κάτι τέτοιο (με 10 ή περισσότερα σκάφη σε κίνηση) το Ακσάζ θα κατέχει κεντρικό ρόλο, καθώς η Μερσίνα είναι μακριά από την «Ζώνη Χ» και εναλλακτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως «δόλωμα» για την παραπλάνηση.

Τα τουρκικά υποβρύχια με τους βατραχανθρώπους θα επιχειρήσουν να «κρυφτούν» μέσα στα υπόλοιπα σκάφη και να προωθηθούν ταχύτατα προς το σημείο συνάντησης. Επίσης είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει διαφορά φάσης στους χρόνους απόπλου, ώστε να μη δοθούν επιπλέον στοιχεία, τα οποία όταν συνεκτιμηθούν θα φανεί ότι αποτελούν σαφή δείγματα οργανωμένης επιχείρησης. Όταν τα υποβρύχια Type 209/1400 κλάσης «Gur» αποπλεύσουν αυτόματα θα τεθούν με προτεραιότητα ως στόχος από τα ελληνικά και ισραηλινά μέσα. Επειδή δεν θα μπορούν να προσβληθούν πριν από την εκδήλωση  επιθετικής δράσης, στο πρώτο στάδιο θα γίνει κάθε προσπάθεια ώστε να εντοπισθούν. Οι κυβερνήτες των «Gur» θα επιχειρήσουν αρχικά να «μπερδευτούν» με τα άλλα σκάφη και στη συνέχεια να εκμεταλλευτούν την κάλυψη που τους παρέχει ο βυθός της Ανατολικής Μεσογείου και να κατευθυνθούν προς την ζώνη αποβίβασης των βατραχανθρώπων. Όταν προσεγγίσουν την περιοχή, θα ξεκινήσει το τρίτο στάδιο της σχεδίασης καθώς όπως αναμένεται οι Ισραηλινοί θα έχουν επεκτείνει τη ζώνη απαγόρευσης εισόδου γύρω από την εξέδρα, γεγονός που θα αναγκάσει τα σκάφη να εισέλθουν εντός αυτής. Όμως οποιασδήποτε μορφής εισόδου στην κόκκινη περιοχή αυτόματα καθιστά το μέσο που θα την παραβιάσει «νόμιμο» στόχο των αντιπάλων δυνάμεων. Η κλάση «Gur» διαθέτει όπως αναφέραμε ορισμένα προηγμένα – σε σχέση με τα υπόλοιπα Type 209/1400 – χαρακτηριστικά, τα οποία της επιτρέπουν να θεωρείται η καταλληλότερη για επιχειρήσεις τέτοιου τύπου. Επίσης τα υποβρύχια φέρουν μείγμα τορπιλών DM2A4 και Tigerfish με συνέπεια να μπορούν να αντιμετωπίσουν τους υποβρύχιους αντιπάλους τους. Λόγω της έκτασης της περιοχής θεωρείται ότι η είσοδος εντός της θερμής ζώνης θα πραγματοποιηθεί χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, καθώς εκτός αυτής δεν θα επιχειρούν σκάφη επιφανείας με δυνατότητα ελικοπτέρων και χρήση διατάξεων τύπου HELRAS. Εννοείται ότι το ΠΝ θα έχει διαθέσει ένα τουλάχιστον σκάφος επιπέδου φρεγάτας με το οργανικό του ελικόπτερο που θα φέρει τη συγκεκριμένη συσκευή ηχο-εντοπισμού και θα επιχειρεί πλησίον της εξέδρας.  Μόλις τα τουρκικά σκάφη εισέλθουν εντός της «Ζώνης Χ» θα έχουν να αντιμετωπίσουν τα υποβρύχια Type 209/1200 και πιθανόν το μοναδικό Type 214 του ΠΝ, μαζί με τα υποβρύχια κλάσης Dolphin των Ισραηλινών. Σε αυτό το σημείο ξεκινούν οι αμυντικές επιχειρήσεις που θα αναλύσουμε στη συνέχεια.

Β) Αμυντική Επιχείρηση. Παρουσιάσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς σε αυτή προβλέπεται η εμπλοκή υποβρυχίων με σκοπό την εξουδετέρωση της εισβολής των τουρκικών, που θα επιχειρήσουν να αποβιβάσουν δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα τουρκικά υποβρύχια δεν διαθέτουν – σύμφωνα με όσα έχουν αποδεσμευτεί – τρόπο μεταφοράς ειδικευμένων υποβρύχιων μέσων (οχήματα) για την χρήση τους από βατραχανθρώπους. Επιπλέον ενδεχόμενη «πατέντα» εξωτερικής μεταφοράς τους, θα σήμαινε αύξηση του κινδύνου εντοπισμού τους από τον εχθρό, τόσο κατά την φάση απόπλου, όσο και κατά τη διάρκεια του πλου. Συνεπώς οι Τούρκοι βατραχάνθρωποι θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν το μέγιστο της δύναμής τους και να κατευθυνθούν σε συνθήκες νύκτας (ασχέτως καιρικών συνθηκών) προς τον στόχο τους. Το ζήτημα είναι να φθάσουν…

Μόλις τα τέσσερα «Gur» περάσουν την κόκκινη γραμμή θα γνωρίζουν πού σύντομα αν θα έχουν εντοπιστεί. Εάν οι δύο πλευρές (Ελλάδα-Ισραήλ) έχουν λάβει εγκαίρως μέτρα όπως για παράδειγμα θέσπιση τακτικών περιπολιών ΑΦΝΣ με ρίψη ηχοσημαντήρων, πόντιση sonar (HELRAS) από ελικόπτερα και πυκνή περιπολία υποβρυχίων, οι τουρκικοί στόχοι θα επισημανθούν σχετικά σύντομα. Αυτό θα γίνει περισσότερο εφικτό όσο τα σκάφη συγκλίνουν εγγύτερα προς το σημείο συγκέντρωσης/αποβίβασης των βατραχανθρώπων, που μεταφράζεται σε μικρότερους τομείς έρευνας των αμυνομένων. Σε αυτή την φάση τα υποβρύχια που θα πρέπει αν διατεθούν – το τονίζουμε εγκαίρως – από Ελλάδα και Ισραήλ πρέπει να είναι της ίδιας δύναμης, δηλαδή δύο Type 209/1200 (ή ένα Type 214 συν ένα Type 209) και ένα με δύο Dolphin. Οι Ισραηλινοί θα βασιστούν στην ανωτερότητα του ηλεκτρονικού τους εξοπλισμού, ωστόσο έχουν ελάχιστη πείρα από τέτοιες επιχειρήσεις, καθώς τα σκάφη τους έχουν προσανατολιστεί να έχουν στρατηγικό ρόλο.

  Άρα το βάρος θα πέσει στα δύο ελληνικά υποβρύχια και δεδομένων των συνθηκών εικάζουμε ότι ένα από τα δύο θα πρέπει να είναι Type 214. Τα ελληνικά υποβρύχια θα πρέπει για να έχουν ενεργό αποτρεπτικό ρόλο να έχουν λάβει συγκεκριμένους, διαυγείς και απόλυτα σαφείς κανόνες εμπλοκής από την ελληνική κυβέρνηση σε συνεργασία με την Ισραηλινή. Χωρίς αυτούς δεν εννοείται παρουσία τους ούτε καν η αποστολή τους εντός της κυπριακής ΑΟΖ. Εμείς θεωρούμε δεδομένη την ύπαρξή τους, οπότε το ζήτημα που απομένει είναι το πώς, το που και από ποιον θα γίνει η πρώτη προσβολή. Κατά την άποψή μας θα πρόκειται για έναν αγώνα μεταξύ ικανοτήτων των κυβερνητών που μετέχουν στην όλη επιχείρηση. Οι δύο Έλληνες, ο Ισραηλινός και οι τέσσερις Τούρκοι δεν θα έχουν επαφή μαζί τους, οπότε θα πρέπει να υπάρξει ένας τρόπος επισήμανσης και διάκρισης (IFF) μεταξύ των ελληνικών και των τουρκικών υποβρυχίων αντίστοιχα. Εφόσον αυτό λυθεί, τότε οι επιχειρήσεις ξεπερνούν ένα σοβαρό εμπόδιο. Τα τουρκικά υποβρύχια καθώς θα συγκλίνουν προς την περιοχή, θα εντοπιστούν από τα φίλια sonar, οπότε θα ξεκινήσει το κυνήγι. Το Type 214 εκμεταλλευόμενο τις αναβαθμισμένες δυνατότητες που του παρέχουν τα συστήματα που ολοκληρώνει, θεωρητικά και χάρη στην εκπαίδευση του πληρώματος θα βρεθεί πρώτο σε θέση εκτέλεση βολής κατά υποβρυχίου χωρίς να εντοπιστεί. Η απώλεια ενός «Gur» θα αποτελέσει το έναυσμα γενίκευσης της σύγκρουσης, καθώς μέσα στο σκότος και το βάθος της Μεσογείου, το Type Dolphin θα εισέλθει στον υποβρύχιο αγώνα επιχειρώντας να αναχαιτίσει τους στόχους που ο αριθμός τους δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί. Θεωρούμε ότι οι κυβερνήτες από τα λοιπά τουρκικά σκάφη, έχοντας διαπιστώσει την επιθετική δράση, θα πρέπει να λάβουν απόφαση ακύρωσης της επιχείρησης, διαφυγής, ή εμπλοκής τους με τα εχθρικά. Εάν η απόφαση είναι εμπλοκή τότε τα Gur θα αποτελέσουν δύσκολο αντίπαλο, καθώς το Type 214 και προφανώς το Type Dolphin εκμεταλλευόμενα τις συσκευές αντιμέτρων που διαθέτουν, θα κατορθώσουν τελικά να επικρατήσουν. Στην περίπτωση κατά την οποία τα τουρκικά σκάφη νικήσουν, τότε θα έχουν εγκαταλείψει το χρονοδιάγραμμα, δίνοντας επαρκή χρόνο στην ανάληψη δράσης από τα επιτελεία που θα έχουν ενημερωθεί για τον κίνδυνο πέριξ της εξέδρας, ενεργοποιώντας την Αεροπορία.

Επίλογος

Μια εκτέλεση ειδικής επιχείρησης μπορεί να πραγματοποιηθεί επιτυγχάνοντας τακτικό αιφνιδιασμό, αν Ελλάδα και ειδικά το Ισραήλ δεν εξακριβώσει νωρίς τις δυνητικές προθέσεις των υποβρυχίων που θα αποπλέουν. Όμως εκτός της ύπαρξης ή μη σχεδίων αντιμετώπισης τέτοιας κρίσης, υπάρχει και η «αθέατη» παράμετρος των τρίτων «παρατηρητών». Σε αυτήν την περίπτωση δεν θα πρέπει να αποκλεισθεί η έμμεση ή άμεση εμπλοκή ενός πυρηνικού υποβρυχίου του Αμερικανικού Ναυτικού, το οποίο χάρη στην πολύ πιο προηγμένη τεχνολογία που ενσωματώνει, θα μπορεί να δράσει αποτελεσματικά και αποτρεπτικά την κρίσιμη στιγμή. Εκτίμησή μας είναι ότι λόγω του τεράστιου γεωπολιτικού ενδιαφέροντος για την ζώνη εκμετάλλευση υδρογονανθράκων νότια της Κύπρου, καμία υπόθεση ή σενάριο δεν θα πρέπει να αποκλειστεί…

ΠΗΓΗ http://perialos.blogspot.gr

Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΑΟΥΛΗΣ ΑΝΑΤΙΝΑΖΕΙ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΣΤΟΛΟΥ ΣΤΟΝ ΝΑΥΣΤΑΘΜΟ ΤΟΥ ΠΟΡΟΥ, 1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1831

Ιωάννης Καποδίστριας

Από την πρώτη στιγμή που ήρθε στο Ναύπλιο στις 11 Ιανουαρίου 1828, ο Ιωάννης Καποδίστριας κυβέρνησε συγκεντρωτικά και αυταρχικά αναστέλλοντας όλα τα προηγούμενα "συντάγματα" και "πολιτεύματα" και όλους τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς που υπολειτουργούσαν ως τότε. Τυπικά ως κυβέρνηση λειτουργούσε το "Πανελλήνιο", του οποίου τα στελέχη δεν ήταν αιρετά, αλλά ορίζονταν στην συντριπτική τους πλειοψηφία από τον ίδιο τον Καποδίστρια και ήταν μέλη του "Ρωσικού κόμματος". Η εσωτερική αυταρχική πολιτική του Καποδίστρια έθιγε ευθέως τα προνόμια και τα κληρονομικά δικαιώματα των μεγάλων οικογενειών προκρίτων, όπως αυτά είχαν παγιωθεί κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αλλά και των ισχυρών οπλαρχηγών που είχαν αποκτήσει πολιτική ισχύ κατά την διάρκεια του πολέμου της Ανεξαρτησίας. Ταυτόχρονα μείωνε την ισχύ των 2 άλλων κομμάτων, του "Αγγλικού" και του "Γαλλικού", θίγοντας έτσι ευθέως τα συμφέροντα των 2 αυτών υπερδυνάμεων στον Ελλαδικό χώρο που αντίστοιχα στήριζαν τα κόμματα αυτά. Πολύ σύντομα σχηματίστηκε μια ισχυρή αντιπολίτευση στον κυβερνήτη με κύριες συνιστώσες τους Ρουμελιώτες οπλαρχηγούς υπό τον Ιωάννη Κωλλέτη (μετέπειτα "γαλλικό" κόμμα), τους Μανιάτες που καθοδηγούνταν από την οικογένεια του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και τέλος η  Ύδρα των Κουντουριώτιδων (μετέπειτα "αγγλικό κόμμα) που αποτελούσε και την ισχυρότερη αντικυβερνητική εστία. Το κοινό αίτημα της αντιπολίτευσης ήταν να λειτουργήσει ξανά το σύνταγμα της Τροιζήνας και να εκλεγούν πληρεξούσιοι για μια νέα εθνοσυνέλευση. Ουσιαστικά ο Καποδίστριας είχε απομονωθεί πολιτικά αλλά είχε ως βασικούς συμμάχους τους ισχυρότερους οπλαρχηγούς της Πελοποννήσου όπως τον Κολοκοτρώνη και τον Νικηταρά αλλά και τις Σπέτσες με τον Κανάρη.


Μέσα στο 1831 η αντιπαράθεση Καποδίστρια - "Σύνταγματικών" έλαβε μια Ευρωπαϊκή χροιά καθώς σε διεθνές επίπεδο υπήρχε ένταση στις σχέσεις της Ρωσίας με την Αγγλία και την Γαλλία λόγω των διεθνών επιπλοκών στα Ιταλικά κρατίδια στο Βέλγιο και στην Πολωνία. Οι "Συνταγματικοί" θεώρησαν πως η διεθνής συγκυρία τους ευνοούσε και έτσι ξέσπασε στην Μάνη στα τέλη του 1830 μια ισχυρή εξέγερση, η οποία νικήθηκε γρήγορα από τους κυβερνητικούς με τον Κανάρη να συλλαμβάνει τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη ως βασικό υποκινητή και να τον φυλακίζει στο Ναύπλιο. Τον Μάιο του 1831 οι Υδραίοι διώχνουν τις κυβερνητικές αρχές από το νησί τους και την

Εμμανουήλ Τομπάζης

διακυβέρνηση του αναλαμβάνει μια επταμελής επιτροπή ( μέλη της ήταν ο Δημήτριος Βούλγαρης, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Γεώργιος Κουντουριώτης, ο Β. Μπουντούρης, ο Ν. Οικονομου, ο Α. Κριεζής και ο Μανώλης Τομπάζης). Το ίδιο συνέβη και στην Σύρο που ήταν σταθερή σύμμαχος της Ύδρας. Η δημοτικότητα του Καποδίστρια είχε μειωθεί ραγδαία, αλλά το σημαντικότερο όλων ήταν ότι υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις ότι Αγγλία και Γαλλία υπέθαλπταν μυστικά τους αντικυβερνητικούς.

Ο Καποδίστριας δεν έμεινε αδρανής, αλλά κινήθηκε μεθοδικά να αντιμετωπίσει την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί και υπονόμευε την εξουσία του και τις προσπάθειες του. Αρχικώς απείλησε την ηγεσία των νησιών που είχαν αποστατήσει ότι δεν θα τους παρείχε ταξιδιωτικά έγγραφα για τα εμπορικά πλοία τους και έτσι θα αδυνατούσαν να συνεχίσουν τις εμπορικές τους δραστηριότητες. Αμέσως μετά εξασφάλισε την (έστω ρηματική) στήριξη των τριών μεγάλων δυνάμεων στην κυβέρνηση του. Τέλος ανέθεσε στον Κανάρη να επανεξοπλίσει τα πανίσχυρα πλοία του Ελληνικού στόλου που είχαν λάβει μέρος στην επανάσταση και εκείνη την εποχή βρίσκονταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι του Πόρου. Με τα πλοία αυτά σκόπευε να επιβάλλει σκληρό αποκλεισμό στα εξεγερμένα νησιά ώστε τελικώς να επιβάλλει εκ νέου την εξουσία της κυβέρνησης του. Στον Πόρο βρίσκονταν τα ακόλουθα αξιόλογα πλοία:

 α.. Η φρεγάτα ΕΛΛΑΣ ήταν το ωραιότερο πλοίο του Στόλου, μεγάλο τρικάταρτο και ταχυκίνητο ιστιοφόρο, με εκτόπισμα 2.300 τόνων, οπλισμό 32 πυροβόλα και 32 καρρονάδες (μεγάλα βραχύκαννα πυροβόλα πάνω σε τροχήλατη βάση). Είχε ναυπηγηθεί στη Ν. Υόρκη για λογαριασμό της Ελλ. Κυβέρνησης με τη συνδρομή διαφόρων χορηγών, μεταξύ των οποίων και κάποιων ομογενών της εποχής στην Αμερική και στοίχισε 750.000 δολάρια. Έφθασε στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 1828 και συμμετείχε στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων τα τελευταία χρόνια του Αγώνα.

η φρεγάτα "Ελλας" και η ατμοκίνητη "Καρτερία"

β. Η ατμοκορβέτα ΚΑΡΤΕΡΙΑ το πρώτο ελληνικό τροχήλατο ατμόπλοιο με 4 ιστούς και βοηθητική ιστιοφορία ημιολίας. Είναι το πρώτο ατμόπλοιο στον Κόσμο που έλαβε μέρος σε πολεμική επιχείρηση, στις αρχές του 1827 στον Παγασητικό. Είχε 2 ατμομηχανές 85 ίππων για πρόωση και οπλισμό 4 πυροβόλα και 4 καρρονάδες. Ναυπηγήθηκε στην Αγγλία το 1825, με επιμέλεια και προσωπική οικονομική συνδρομή από τον φιλέλληνα Βρετανό αξιωματικό Ναυτικού Φρανκ Άστιγξ. Προσέφερε μεγάλες υπηρεσίες στις τελευταίες επιχειρήσεις του Αγώνα, οργώνοντας κυριολεκτικά τις Ελληνικές θάλασσες μαζί με τη φρεγάτα «ΕΛΛΑΣ» και φθάνοντας μέχρι και την Αλεξάνδρεια για επιδρομική ενέργεια στον Αιγυπτιακό Στόλο.
γ. Η κορβέτα ΥΔΡΑ, τρικάταρτη με οπλισμό 26 πυροβόλων, ήταν λάφυρο πολέμου από τον Αιγυπτιακό στόλο του Ιμπραήμ και κατελήφθη από τον Κόχραν το 1827.
δ. Η κορβέτα ΝΗΣΟΣ ΣΠΕΤΣΩΝ, πρώην ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ της Μπουμπουλίνας, με μεγάλη πολεμική δράση στην Επανάσταση, ήταν τρικάταρτο ιστιοφόρο με οπλισμό 26 πυροβόλων. Αγοράστηκε από την Κυβέρνηση το 1828.
ε. Ο ιστορικός πάρων (μπρίκι) ΑΘΗΝΑ, πρώην ΑΡΗΣ του Αναστασίου Τσαμαδού, πλοίο με μεγάλη πολεμική δράση στην Επανάσταση, έγινε γνωστό με τη θρυλική διάσπαση του αποκλεισμού του Ναβαρίνου από τον Τουρκοαιγυπτιακό Στόλο του Ιμπραήμ, στις 26 Απριλίου 1825. Είχε ναυπηγηθεί στη Βενετία το 1807, ήταν δρύινο, εκτοπίσματος 350 τον. Με οπλισμό 2 πυροβόλα και 10 καρρονάδες. Επιβίωσε για εκατό ολόκληρα χρόνια μετά την Επανάσταση και, λόγω αδυναμίας συντήρησης του, ανατινάχτηκε τιμητικά με βομβαρδισμό στις 25 Μαρτίου του 1921 στον όρμο Ελευσίνας κατά τις εκδηλώσεις εκατονταετηρίδας από το ’21.
στ. Η ατμοκορβέτα ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΣ που ναυπηγήθηκε στην Αγγλία και πήρε μέρος στις τελευταίες επιχειρήσεις του Αγώνα το φθινόπωρο του 1828 με το ΕΛΛΑΣ και το ΚΑΡΤΕΡΙΑ.

Η επταμελής επιτροπή στην Ύδρα πληροφορήθηκε την πρόθεση του Καποδίστρια να κινητοποιήσει τον στόλο εναντίον της και μετά από σύσκεψη με την δημογεροντία της Ύδρας (Ορλάνδος, Κουντουριώτης, Μπουντούρης κτλ) αποφάσισε να δράσει κεραυνοβόλα ώστε να τον προλάβει: επιφόρτισε τον Αντώνη Κριεζή με μια μικρή δύναμη να καταλάβει τον ναύσταθμο του Πόρου και τα πλοία που ναυλοχούσαν εκεί. Ο Κριεζής κατέλαβε τον ναύσταθμο και τα πληρώματα όπως και οι κυβερνήτες των πλοίων "ΕΛΑΣ", "ΎΔΡΑ" και "ΚΑΡΤΕΡΙΑ" προσχώρησαν αμέσως στο πλευρό των "συνταγματικών". Μετά την επιτυχία αυτή οι "συνταγματικοί" αποφάσισαν να κάνουν ένα πιο αποφασιστικό βήμα: στις 16 Ιουλίου 1931 έφτασε στον Πόρο ο Ανδρέας Μιαούλης με 200 ναύτες και ολοκλήρωσε την κατάληψη των πλοίων με τις "Σπέτσες" του Κανάρη. Ο ίδιος ο Κανάρης τήρησε

Ο Ρώσος ναύαρχος Ricord

ουδέτερη στάση, ενώ στις 22 Ιουλίου οι δυνάμεις του Μιαούλη είχαν καταλάβει πλέον και την ενδοχώρα του νησιού του Πόρου. Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι που βρίσκονταν στο νησί αποχώρησαν, ενώ οι πλοίαρχοι Ιωσήφ Φάλαγγας της "Καρτερίας" και Γ. Σαχίνης της "Ύδρας" προσχώρησαν στους κινηματίες. Ο πλοίαρχος Σαχτούρης, διοικητής του ναυστάθμου, τήρησε ουδέτερη στάση και αποτέλεσε τον σύνδεσμο μεταξύ κυβερνητικών και "συνταγματικών". Οι κάτοικοι του Πόρου συντάχθηκαν στην συντριπτική τους πλειοψηφία με ενθουσιασμό στο πλευρό των ναυτών του Μιαούλη, με τον τοπικό οπλαρχηγό Χριστόδουλο Μέξη να προσχωρεί στους κινηματίες.

Η αναίμακτη κατάληψη του Πόρου και του συνόλου του Ελληνικού στόλου ενίσχυσε σημαντικά την θέση της Ύδρας, καθώς φάνηκε πως οι "συνταγματικοί" είχαν πλέον ισχυρά ερείσματα. Ο Καποδίστριας όμως δεν πτοήθηκε καθώς γνώριζε πως λόγω της ακινησίας τους τα πλοία δεν μπορούσαν να μετακινηθούν αμέσως. Αντέδρασε αμέσως στέλνοντας ισχυρό απόσπασμα τακτικού στρατού υπό τον Π. Διαμαντίδη που κατέλαβε την απέναντι ακτή (ύψωμα Γαλατά) από το νησί του Πόρου, δύο Ρωσικά πλοία απέκλεισαν το βόρειο στόμιο του νησιού, ενώ απέστειλε επιστολές στους ξένους πρέσβεις από τους οποίους ζητούσε αρωγή για την συντριβή της "πειρατικής" αυτής ενέργειας. Η κλιμάκωση της κρίσης δεν άργησε. Περίπου 1.000 οπλίτες υπό τον Νικήτα Σταματελόπουλο παρουσιάστηκαν στην απέναντι από τον Πόρο ακτή, ενώ έκανε και την επιβλητική (αλλά και απειλητική) εμφάνιση του στην περιοχή ο Ρωσικός στόλος της Μεσογείου υπό τον ναύαρχο Ricord (φρεγάτα "Πρίγκιπας Λόβιτς", βρίκια "Τηλέμαχος" και "Οδυσσεύς" και κλήβερ "Λούγγρο"). Ακολούθησε συνάντηση μεταξύ Μιαούλη και Ricord κατά την οποία ο Υδραίος ναύαρχος δήλωσε πως δεν σκόπευε να αντιπαρατεθεί με τον Ρωσικό στόλο, αλλά και δεν σκόπευε να παραδώσει τα παρακρατημένα πλοία μέχρι να γίνουν ελεύθερες εκλογές για νέα Εθνοσυνέλευση.  

Στις 23 Ιουλίου κατέφθασαν αντιπρόσωποι της Αγγλίας (Lyons αργότερα Άγγλος πρεσβευτής περιβόητος για την ανθελληνική του στάση) και της Γαλλίας (Lalande) που προσπάθησαν να φέρουν τις δύο παρατάξεις σε συμβιβασμό, κάτι όμως που στάθηκε αδύνατο, καθώς οι Υδραίοι αρνούνταν να παραδώσουν τα πλοία και να χάσουν το πλεονέκτημα που είχαν αποκτήσει. Όταν οι δύο εκπρόσωποι αποχώρησαν για να μεταβούν στον Καποδίστρια για διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν τα μικροεπεισόδια μεταξύ Ricord - Μιαούλη. Αρχικώς ο Ricord εξασφάλισε την άδεια του Μιαούλη να πλεύσουν δύο Ρωσικά πλοία ("Τηλέμαχος" και "Λούγγρο") στο Νότιο στόμιο του λιμανιού δήθεν επειδή θα αποχωρούσαν. Όταν όμως τα δύο πλοία πλησίασαν την επίμαχη περιοχή ξεκίνησαν να παρενοχλούν τα πλοιάρια που εφοδίαζαν τον Μιαούλη με νερό και τρόφιμα. Ο Μιαούλης έστειλε αντιπρόσωπο για διαπραγματεύσεις, αλλά αυτός δεν έγινε δεκτός, αντιθέτως τον προειδοποίησαν πως όποιο πλοιάριο
πλησίαζε Ρωσικό καράβι θα βυθιζόταν. Οι κυβερνητικοί προσπάθησαν να αποβιβάσουν στρατεύματα στον Πόρο, αλλά εμποδίστηκαν από τα πλοία των στασιαστών "ΣΠΕΤΣΕΣ", "ΕΛΛΑΣ" και "ΥΔΡΑ". Ακολούθησε στις 28 Ιουλίου εμπλοκή Ρωσικών πλοίων με τις "ΣΠΕΤΣΕΣ" κατά την οποία σημειώθηκαν απώλειες εκατέρωθεν. Οι Ρώσοι όμως πλησίασαν απειλώντας να καταλάβουν το
καράβι αναγκάζοντας τους στασιαστές υπό τον υδραίο Λάζαρο Πινότζη να το ανατινάξουν, αφού το εγκατέλειψαν εγκαίρως.

Η ανατίναξη αυτή όμως έβλαψε τους "συνταγματικούς" καθώς τους παρουσίασε ως στασιαστές που καταστρέφουν τον εθνικό στόλο, ενώ και οι περισσότεροι Ποριώτες μετά την συμπλοκή με τον Ρωσικό στόλο εγκατέλειψαν τον Μιαούλη στις 29 Ιουλίου. Ο Μιαούλης αναγκάστηκε να αποσπάσει ναύτες από τις φρουρές των πλοίων για να ενισχύσει τις θέσεις του στην ξηρά,αλλά έτσι βρέθηκε σε απελπιστική κατάσταση και ζήτησε επειγόντως ενισχύσεις από την Ύδρα. Εν τω μεταξύ στο Ναύπλιο η κοινή γνώμη είχε ξεσηκωθεί κατά των στασιαστών, ο Ρώσος πρέσβης ζητούσε ηθική αποζημίωση για την μείωση που είχε υποστεί η χώρα του, ενώ ο ευνοημένος από τις τελευταίες εξελίξεις Καποδίστριας με ανακοίνωση του προανήγγειλε την αυστηρή τιμωρία των αυτουργών. Η τραγωδία έβαινε γοργά προς την λύση της. Στις 30 Ιουλίου οι κυβερνητικοί αποβίβασαν στρατιωτικές δυνάμεις στο νησί υπό τον Σουλιώτη Γεώργιο Μαλάμο. Ακολούθησαν σκληρές μάχες στις οποίες ηττήθηκαν οι κινηματίες, σκοτώθηκε ο Μέξης και οι κυβερνητικοί κατέλαβαν την πόλη του Πόρου. Την 1η Αυγούστου ο Ricord αποφάσισε να πιέσει περαιτέρω τον Μιαούλη και του διεμήνυσε ότι σε περίπτωση που δεν απέσυρε τα πλοία του από το Νότιο στόμιο του λιμανιού  θα διέτασσε επίθεση. Ο Μιαούλης μέσω του Γάλλου ναυάρχου Valliante του απάντησε πως σε μια τέτοια περίπτωση θα ανατίνασσε όλο τον Ελληνικό στόλο. Ο Valliante προσπάθησε να συγκρατήσει τον Ricord προειδοποιώντας ότι ο Μιαούλης εννοούσε πάντα αυτά που έλεγε.

Ο Ricord δίστασε μπροστά στην κρισιμότητα της απόφασης, υποχώρησε ελαφρώς και απαίτησε μόνο τα πλοία του Μιαούλη να επιτρέψουν την αποβίβαση 150 ανδρών του τακτικού στρατού στον Πόρο. Ο Μιαούλης όμως το πρωί της μοιραίας Κυριακής της 1ης Αυγούστου, αρνήθηκε κατηγορηματικά ανανεώνοντας τις απειλές του, ενώ απέσυρε τα πληρώματα από τα πλοία και τοποθέτησε εκρηκτικά. Ο Valliante προσπάθησε απεγνωσμένα να εμποδίσει τον Ricord, αλλά ο τελευταίος είχε πειστεί από Έλληνες αξιωματούχους της καποδιστριακής παράταξης (Καλλέργης κτλ) ότι ο Μιαούλης δεν θα πραγματοποιούσε την απειλή του. Έτσι έλαβε την μοιραία απόφαση να στείλει το αποβατικό τμήμα

Κωνσταντίνος Κανάρης

των 150 ανδρών συνοδευόμενο από όλο τον ρωσικό στόλο. Ο Μιαούλης σε κακή ψυχολογική κατάσταση εγκαταλειμμένος από τους Υδραίους και παρά τις αντιρρήσεις του Κριεζή δεν δίστασε και προέβη στην ανήκουστη, πράξη της οποίας ο απόηχος κηλίδωσε το ένδοξο όνομα του: ανατίναξε αμέσως το υπέροχο δίκροτο "ΕΛΛΑΣ" με τα 64 πυροβόλα, την κορβέτα "ΎΔΡΑ", ενώ άναψε το φυτίλι και στο ατμοκίνητο "ΚΑΡΤΕΡΙΑ" το οποίο σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή χάρις τον Μυκονιάτη ναύτη Γ. Γαλασίδη.

Ακολούθησε η ανατίναξη του φρουρίου Χέιδεκ που επίσης είχε υπονομευθεί με εκρηκτικά από τον Υδραίο ναύαρχο. Ο Μιαούλης με τους υπόλοιπους Υδραίους αποχώρησε αμέσως από τον Πόρο και επέστρεψε στην Ύδρα όπου του έγινε θριαμβευτική υποδοχή. Όλοι οι Υδραίο συνέταξαν και υπέγραψαν μια διακήρυξη στην οποία αναλάμβαναν όλοι μαζί από κοινού την ευθύνη για την ανατίναξη του στόλου. Στην όμορφη πόλη του Πόρου που είχε μείνει άθικτη από τις καταστροφές της επανάστασης του 1821 έγιναν ανήκουστες λεηλασίες στις περιουσίες των πολιτών από κυβερνητικούς στρατιώτες που βρήκαν ευκαιρία για λαφυραγωγία, ενώ έγιναν βιασμοί και ξυλοδαρμοί.

Ο Κανάρης ενημέρωσε τον Καποδίστρια για την ανατίναξη των δυο πλοίων, αναθεματίζοντας τους δράστες. Ο αποτροπιασμός της ευρύτερης κοινής γνώμης ήταν μεγάλος και σε αυτή την ευνοϊκή για αυτόν συγκυρία, ο Καποδίστριας προκήρυξε εκλογές για να συγκληθεί νέα Εθνοσυνέλευση στο Άργος. Η ανατίναξη των Εθνικών πλοίων στον Πόρο εξέθεσε την αντικαποδιστριακή αντιπολίτευση στα μάτια του Ελληνικού λαού και ενίσχυσαν εκ νέου το γόητρο του Καποδίστρια. Τα αγεφύρωτα μίση όμως έφεραν και την νέα τραγωδία που σφράγισε την συγκεκριμένη ιστορική περίοδο: την δολοφονία του Καποδίστρια στις 27 Σεπτεμβρίου έξω από τον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο.

ΠΗΓΗ   http://www.istorikathemata.com

ΛΑΡΙΣΑ, ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΟΥ ΑΡΓΟΥΣ

Ένα από τα παλαιότερα και πιο ιστορικά κάστρα στην Ελλάδα. Η τοποθεσία είχε οχυρωθεί ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους. Η οριστική διαμόρφωση του κάστρου έγινε από τους Φράγκους.

---

Τοποθεσία & Στρατηγική Σημασία

Βόρεια από το Άργος, εκεί που τελειώνει η πόλη, υπάρχουν δύο λόφοι. Δεξιά, προς τα ΒΑ, είναι ο λόφος της Ασπίδος και στα ΒΔ, ο πιο ψηλός από τους δύο (289 μ.), είναι ο λόφος της Λάρισας όπου βρίσκεται το κάστρο. Και στο λόφο της Ασπίδος υπήρχε αρχαίο κάστρο που δεν σώζεται. Τα δύο κάστρα ενώνονταν με τείχη για την προστασία της πόλης του Άργους κατά την αρχαιότητα.

---

Το Όνομα του Κάστρου

Το κάστρο λέγεται Κάστρο του Άργους ή κάστρο της Λάρισας. Οι πρώτοι που εποίκισαν το Άργος ήταν οι Πελασγοί και οι ονομασίες είναι πελασγικές. «Άργος» σημαίνει κάμπος και «Λάρισα» σημαίνει ακρόπολη.

---

Ιστορία

Το κάστρο οικοδομήθηκε κατά τους προϊστορικούς χρόνους. Η βάση του σε ορισμένα σημεία έχει ογκόλιθους, που μας θυμίζουν τα κυκλώπεια τείχη. Τον 5ο και 6ο αι. π.Χ. οι Αργείοι επισκεύασαν και συμπλήρωσαν το τείχος, ακολουθώντας τα παλαιότερα ίχνη. Σημαντικά τμήματα της εποχής εκείνης σώζονται στο βόρειο και δυτικό τμήμα.
Τον 10ο αι. μ.Χ. κτίστηκε το μεσαιωνικό κάστρο και υπήρξε για τους Βυζαντινούς από τις πιο σημαντικές οχυρώσεις στην Πελοπόννησο. Το 1203 περιήλθε στη δικαιοδοσία του άρχοντα του Ναυπλίου Λέοντα Σγουρού.

Μετά την άλωση του 1204, το κάστρο άντεξε μέχρι το 2012 οπότε κυριεύτηκε από τον Othon de la Roche, τον Φράγκο ευγενή (Βουργουνδός για την ακρίβεια) στον οποίο είχε παραχωρηθεί το Δουκάτο των Αθηνών. Οι Φράγκοι την περίοδο εκείνη, μέσα στον 13ο αιώνα, ανακατασκεύασαν το κάστρο και του έδωσαν τη σημερινή του μορφή.
Το κάστρο παρέμεινε φράγκικο και μετά την εκδίωξη των Λατίνων από το θρόνο της Κωνσταντινούπολης, ενώ γλύτωσε και από τους Καταλανούς που κατέλαβαν το Δουκάτο των Αθηνών. Το 1388 πουλήθηκε στους Ενετούς από την Maria d'Enghei, βασίλισσα της Νάπολης. Αλλά πρόλαβε και τους το άρπαξε ο Θεόδωρος Παλαιολόγος, δεσπότης του Μυστρά για να τους το πουλήσει ο ίδιος το 1394.

Οι Ενετοί κράτησαν το κάστρο μέχρι το 1463 οπότε έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Οι Τούρκοι παρέμειναν κυρίαρχοι μέχρι το 1822, με ένα μικρό διάλειμμα στο διάστημα 1686-1715 όταν επέστρεψαν για λίγο οι Βενετσιάνοι υπό τον Μοροζίνι.
Στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης, όταν έφτασε στο Άργος η μεγάλη στρατιά του Δράμαλη, ο Κολοκοτρώνης έκρινε ότι έπρεπε οι Έλληνες να καταλάβουν το κάστρο, για να απασχολήσουν τον εχθρό και να κερδίσουν πολύτιμο χρόνο. Ο Κολοκοτρώνης έστειλε αρχικά 100 επίλεκτους άντρες, στους οποίους προστέθηκαν αργότερα κι άλλοι κι έγιναν 700. Αρχηγός τους ήταν ο Δημ. Υψηλάντης, ο οποίος έδωσε δείγμα της διοικητικής του ικανότητας.

Οι Έλληνες κράτησαν το κάστρο μέχρι τις 24 Ιουλίου του 1822 και κατόρθωσαν να διαφύγουν ύστερα από αντιπερισπασμό, που προκάλεσαν στον εχθρό οι Έλληνες του στρατοπέδου των Μύλων. Οι αγωνιστές είχαν κατορθώσει να καθυστερήσουν τον εχθρό 15 περίπου μέρες, που ήταν πολύτιμος χρόνος για την οργάνωσή τους και το θρίαμβο στα Δερβενάκια μετά από δύο μέρες.

---

Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Το κάστρο έχει δύο περιβόλους· τον εξωτερικό, μήκους 200 μ., και τον εσωτερικό, μήκους 70 περίπου μέτρων. Στον εσωτερικό χώρο υπήρχε ναός του Λαρισαίου Διός και της Αθηνάς Πολιάδος (Παυσ. ΙΙ, 24,3). Επίσης, υπήρχε σταυρεπίστεγη εκκλησία του 12ου αιώνα Σώθηκε η κτητορική της επιγραφή με το όνομα του επισκόπου Νικήτα, η οποία φυλάσσεται στις αποθήκες του μουσείου Άργους.
Για την κατασκευή της εκκλησίας χρησιμοποιήθηκε οικοδομικό υλικό της αρχαίας εποχής. Αλλά και σε πολλά ακόμη σημεία της τοιχοποιίας του κάστρου ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει ενσωματωμένα αρχιτεκτονικά μέλη.

---

Σημερινή Κατάσταση

Από μακριά το κάστρο, με τους μεγάλους πύργους και τα ψηλά τείχη, φαίνεται επιβλητικό και δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι σε καλή κατάσταση. Από κοντά -και από μέσα- είναι απογοητευτικό, δεδομένου ότι επικρατεί μια εικόνα εγκατάλειψης. 


ΠΗΓΗ http://www.kastra.eu